Kinderen worden benadeeld door het systeem van problemen signaleren en diagnoses stellen. Dat zegt prof. dr. Laura Batstra in haar Mulock Houwer lezing. Zij pleit ervoor om oplossingen voor gedrag te zoeken in de (leef-)omgeving van het kind. ‘We moeten stoppen met labelen. Problemen zitten niet in het kind, maar in slecht armoedebeleid of overbelast onderwijs.’
De behandelingen van kinderen voor adhd, autisme, depressie en dyslexie zijn in de afgelopen 50 jaar toegenomen, constateert Laura Batstra in de Mulock Houwer-lezing. Elk jaar wordt deze lezing gehouden door een deskundige over jeugdhulp en opvoeding van kinderen. Laura Batstra is adjunct-hoogleraar orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij vindt dat professionals te weinig nadenken over ‘de waardevolle diversiteit van kinderen’. En dat er te veel oplossingen worden gezocht in behandeling van stoornissen.
Verschillen waarderen
‘Laten we stoppen met labelen en de oplossingen zoeken in de context, dus de leefomgeving, van het kind, niet in het kind zelf,’ zegt Laura Batstra in haar lezing. ‘We zijn het verleerd om verschillen tussen kinderen te accepteren en waarderen. Als een kind niet meekomt in de maatschappij, dan krijgt het al snel een stoornislabel. We proberen het kind door middel van allerlei behandelingen in te passen in onze (hulp-)systemen. We denken te weinig na over hoe we systemen kunnen aanpassen aan de kinderen.’
Sleutelen aan kinderen
Natuurlijk is het belangrijk en ‘de plicht van de gemeenschap om in moeilijkheden verkerende kinderen tijdig te helpen’, vindt de hoogleraar. ‘Maar de afgelopen 50 jaar heeft in het teken gestaan van het sleutelen aan individuele kinderen en hun ouders.’ Deze behandelcultuur heeft geleid tot het labelen van eigenschappen en gedrag in stoornistaal, zegt Laura Batstra.
Probleem en gedrag
Waartoe heeft dat in al die jaren geleid? Laura Batrstra: Te vaak gebruiken we cirkelredeneringen zoals: “Marietje is druk door haar ADHD”. Of: Een kind heeft moeite met spellen wegens zijn dyslexie”. Of “Robin is autistisch en daardoor erg gevoelig voor prikkels”. Volgens Laura Batstra worden met de labels eigenschappen of gedragingen beschreven die we afwijkend vinden. ‘Maar we verklaren die eigenschappen en gedragingen er niet mee. Een kind kan om allerlei verschillende redenen druk gedrag vertonen en dat gedrag kan om allerlei verschillende redenen als probleem ervaren worden.’
labelen
Wat er volgens de hoogleraar gebeurt is een verwarring van “naming” en “explaining”, dus een verwarring tussen labeling van stoornissen en verklaring van het gedrag van het kind. Dat leidt ertoe dat ‘abstracte definities van stoornissen’, zoals ADHD, ten onrechte worden aangezien als een ziekte waar dan ook een behandeling voor nodig is, aldus Laura Batstra in haar lezing. Dat leidt er weer toe dat je de stoornissen zo vroeg mogelijk moet signaleren. Maar, zegt Batstra, ‘de zogenaamde stoornissen zoals ADHD en autisme zijn geen ziekte-entiteiten, maar slechts namen voor gedrag dat zich ontwikkelt in een context die invloed heeft op dat gedrag.’
Sociale factoren
Laura Batstra noemt in haar lezing ook mogelijkheden om de medicalisering van “probleemgedrag” tegen te gaan. Allereerst door – zoals zij dat noemt: Stepped Diagnosis. Dat betekent dat professionals bij milde signalen van probleemgedrag bij kinderen een aantal stappen toepassen, zoals normaliseren, watchful waiting en oplossingen zoeken in de leefomgeving. Een duidelijk voorbeeld van die leefomgeving zijn volgens Laura Batstra maatschappelijke factoren zoals armoede, uitsluiting, discriminatie, intolerantie, marginalisatie, wonen in een onveilige buurt, slecht onderwijs, enzovoort. Deze sociale factoren hebben grote impact op mentale problemen, bij volwassenen én bij kinderen. Daar moet volgens de hoogleraar veel meer naar worden gekeken in de hulp aan kinderen.
Opgroeien en opvoeden
Tot slot wil professor Batstra aan iedereen meegeven dat kinderen meer ruimte nodig hebben om op te groeien, juist omdat elk kind verschillend is. Zeker ook hebben professionals ruimte nodig omdat ze gespecialiseerd zijn in opgroeien en opvoeden en de context daaromheen. ‘Zij richten zich op het aanpassen van de omgeving aan het kind, in plaats van dat het kind zich moet aanpassen aan het systeem. De orthopedagoog is advocaat van het kind, dat vaak onvoldoende in de positie is om de eigen belangen te verdedigen. Mee kunnen doen aan het gewone leven is voor veel kinderen de beste behandeling die er is.’
Lees hier het artikel ‘Als een kind niet meekomt in de maatschappij, heeft het al snel een stoornis’
Bron: Kinderopvangtotaal.nl
Auteur: Carolien Stam
Datum: 12 december 2025
